شدت وبزرگی زمین لرزه
به عکس زلزله های دیگری وجود دارند. که اثار تخریبی فراوانی در یک منطقه وسیع به جای می گذارند.برای آنکه بتوان اندازه وقدرت زلزله های مختلف را با هم مقایسه کرد ازدو اصطلاح شدت وبزرگی زلزله استفاده می شود.
شدت زمین لرزه ،اصطلاحی است که اثر یک زمین لرزه را در محلی معین بر روی انسان ،ساختمان هاوبر سطح زمین نشان می دهد.بنابر این شدت ،درجه تخریب وخسارات زمین لرزه وانچه را که مشاهده شده است ،نشان می دهد.شدت در هر نقطه نه تنها به میزان انرژی آزاد شده توسط یک زلزله ،بلکه به فاصله آن نقطه تا مرکز زلزله وهمچنین به وضعیت زمین شناسی محل بستگی دارد.
بنابراین شدت یک زلزله معین در نقاط مختلف متفاوت است وهرچه از مرکز زلزله دورتر شویم معمولا شدت ان کاهش ژیدا می کند.
مقیاسهای مختلفی برای اندازه گیری شدت زلزله پیشنهاد شده که رایج ترین انها مقیاس اصلاح شده مرکالی است که زمین لرزه ها را از نظر شدت به ۱۲درجه تقسیم میکند.
تغییرات شدت یک زمین لرزه توسط خطوط هملرز در روی یک نقشه نشان داده می شود خطوط هملرز نقاط با شدت یکسان را به هم مرتبط میکنند. این گونه نقشه ها براساس مقیاس اصلاح شده مرکالی با مقایسه شدت نسبی ویرانیها وخسارات بر بناها در هر نقطه وبا استفاده از فرمولهای آماری ومشاهدات صحرایی تهیه می شود .
بزرگی زمین لرزه سنجش مطلق اندازه آن است که میزان انرژی ازاد شده بستگی دارد وبه محل وقوع آن وابسته نیست .مفهوم بزرگی اولین بار به وسیله چارلزاف ریشترژیشنهاد شده است .مقیاس بزرگی ریشتر براساس اندازه گیری بزرگترین دامنه موجی ه توسط یک لرزه نگار استاندارد (لرزه نگار وود آندرسن)در فاصله ای معین از مرکز زلزله ثبت شده است،تعیین می شود .بنابه تعریف اولیه ریشتر بزرگی زلزله Mعبارت است از لگاریتم بزرگترین دامنه موج a بر حسب میکرون که توسط یک لرزه نگار استاندارد در فاصله ۱۰۰کیلومتری مرکز زلزله ثبت شده باشد M=log10a برای
اندازه گیری بزرگی زلزله های دور ،چنانچه این زلزله ها سطحی باشند ،از دامنه نویسان امواج سطحی استفاده می شود ( MS).
در مورد زلزله های عمیق اندازه گیری بزرگی آنها با استفاده از مطالعه موجهای داخلی میسر است
( mb)مقیاسهای ms و mb ازوما یکسان نیستند.
برزگی یک زمین لرزه به رغم ماهیت اساسا مطلق ان ،مقداری کاملا معین نیست .بنابراین مقادیر محاسبه شده در ایستگاههای مختلف ،که لرزه نگارهای گوناگونی به کار می برند یا حتی از فازهای مختلف استفاده می کنند ،ممکن است کمی متفاوت باشند.
به هر حال مقیاس ریشتر یک مقیاس لگاریتمی است.بنابراین اعداد صحیح متوالی در این مقیاس نشاندهنده افزایش دامنه موج اندازه گیری شده با یک ضریب ۱۰است.مثلا دامنه موج زمین لرزه ای که بزرگی ان ۵است ده برابر بزرگتر از زمین لرزه ای با بزرگی ۴است .
براساس کوششهای ریشتر ،گوتنبرگ ودیگران روابطی بین بزرگی وانرژی آزادشده توسط یک زمین لرزه پیشنهاد شده است .بنابه نظر ریشتر وگوتنبرگ انرژی آزاد شده در کانون زلزله را می توان با توجه به بزرگی زلزله با فرمول زیر برآورد نمود: LogE=11.8+1.5Ms . در این فرمول E برحسب ارگ است یک ارگ =۱۰-۷ژول است.بر اساس رابطه بالا انرژی آزاد شده با افزایش یک درجه به مقیاس ریشتر تقریبا ۳۱.۶برابر می شود بنابراین انرژی آزاد شده توسط زمین لرزه ای با بزرگی ۷حدود ۳۱.۶برابر زمین لرزه ای با بزرگی ۶و۱۰۰۰برابر زمین لرزه ای با بزرگی ۵است.
انفجارات هسته ای بزرگ دارای بزرگی حدود ۷در مقیاس ریشترند .
متوسط انرژی آزاد شده توسط زمین لرزه ها در طول سال در کره زمین حدود ۱۰۲۵ارگ برآوردشده که قسمت اعظم آن توسط چند زلزله واقعا بزرگ ازاد می شود.
بزرگترین زلزله ای که تاکنون شناخته شده ۸.۹درجه ریشتر بوده است.با توجه به استحکام سنگها ،زمین لرزه های بزرگتر از ۹درجه محتمل به نظر نمیرسد.(بزرگی زمین لرزه سال ۱۳۶۹رودبار ۷.۳درجه ریشتر بوده است ).البته تمام انرژی آزاد شده توسط زمین لرزه صرف تولید امواج الاستیک نمیشود .بخش بزرگی از این انرژی به صورت گرما از بین نمیرود .
خوشبختانه هرچه زمین لرزه ها یزرگتر باشند امکاه وقوع آنها کمتر است.
در جدول زیر فراوانی زلرله هایی با بزرگی مختلف که سالانه رخ میدهند ،نشان داده شده است.
بزرگی زمین لرزه تعداد زمین لرزه
۸یا بیشتر ۱.۱
۷-۷.۹ ۱۸
۶-۶.۹ ۱۲۰
۵-۵.۹ ۸۰۰
۴-۴.۹ ۶۲۰۰
۳-۳.۹ ۴۹۰۰۰
۲-۲.۹ ۳۰۰۰۰۰
گرفته شده از کتاب زمین شناسی برای جغرافیا نوشته محمود صداقت
www.maximumtechnic.com